кебеже деген не зат

ПатшаCа KазаK баCынбас,

Jарт бурадай Kаkарлы.

Есет батыр ер екен,

Романда орайын тауып орынды келтрлген жыр жолдары да бар. СоныS бр:

JазаK тарихында ек Есет бар. ОныS бр Орта ж_з бен Кш ж_з KазаKтарыныS Ресейге Kосылуына атсалысKан Б™генбай батырдыS к_йеу баласы Тама Есет (1667-1749 жыл). Екншс JабаK елнS атаKты батыры Шект Есет (1803-1889 жыл). Белгл жазушы Тауман Т™рехановтыS «Дала Геркулес» атты тарихи романы осы екнш ЕсеттS Ресей отаршыларына Kарсы к™терлснS басшысы Есет К™тбаровтыS ерлгн ел таCдырымен тыCыз брлкте суреттеген тaлCалы туынды. Автор ™з шыCармасына Кш ж_з KазаKтарыныS патша отаршыларына Kарсы к_ресн арKау ете отырып, Есет батыр мен оныS JараCaл сынды _зеSглес серктернS бейнесн мнсз м_сндеген. ^нем с-‰рекет _стнде сомдалCан бас кейпкер Есет батыр мен оныS _лкен aлы Назар бейнес ‰сресе ‰серл.

ЖаSа жыл KарсаSында «Атамaра» баспасынан жарыKKа шыKKан к™лем KырыK баспа табаK тарихи романды оKып шыKKанда, ойыма табандылыCымен ‰лемд таS KалдырCан ‰йгл ™нертапKыш Сайрус Филд оралды. К™лемне к™к д™неннен ж_йрк к™Sл болмаса к™з жетпейтн алып мaхит Атлантты жападан-жалCыз ерсл-Kарсылы KырыK м‰рте кешп ™тп, оныS табанынан кабель тартып шыKKан жанKиярлыK еSбект ерлк демей не деймз?! Осы ауыр еSбекке ™з еркмен жеглген американдыK азаматтыS бар маKсаты ек алып KaрлыK арасын телеграф байланысымен жалCастыру ед. «Дала Геркулес» атты к™лем KырыK баспа табаK романныS авторы Тауман Т™рехановтыS жанкешт еSбег сол Сайрус Филд табандылыCымен Kарайлас .

ойларыныS к™мегмен ™зндк ойларыSды тудыру.

Ктап оKу дегенмз басKа адамдардыS

С‰бит Досанов жазушы, ХалыKаралыK М. Шолохов атындаCы сыйлыKтыS лауреаты, JазаKстан РеспубликасыныS еSбек сSрген Kайраткер, Россия академиясыныS педагогика ж‰не ‰леуметтк CылымдарыныS академиг, Россия ‰дебиет АкадемиясыныS академиг, профессор.

Т`ЛПАР Т`ЯJТЫ, JЫРАН JИЯJТЫ ШЫBАРМА

Т™менде сол рецензияны ж‰не басKа да тaлCалардыS пкрлерн жариялап отырмыз.

Ал мына кеше Cана «Атамaра» баспасынан шыKKан «Дала Геркулес» атты тарихи-дерект роман _лкен резонанс туCызды. РоманCа ел алды болып, JазаKстан Kаламгерлер шнде брнш М. Шолохов атындаCы ж‰не Г. Державин атындаCы халыKаралыK сыйлыK алCан академик, профессор, aлы жазушы, JР Kайраткер С‰бит Аймaханaлы Досанов рецензия жазды.

Романда ХХ CасырдыS отызыншы жылдары Kызыл империя жерглкт халыKтарды, оныS шнде KазаK халKын жер бетнен жоюCа баCытталCан саяси ‰дей Kолдан жасалCан аты-шулы аштыCы, одан кейн тр KалCан халыKKа есн жиCызбай Kанды - Kансыз ж_ргзген репрессиясы кеSнен баяндалады. «ТарихтыS Kанды здер» («Кровавые следы истории») ™ткр сюжетт тарихи-дерект романы оKырмандарCа жол тартты. Романда жант_ршгерлк оKиCалар, эпизодтар жетп артылады. Осы аштыKта KаламгердS есн жимаCан жасында асырап алCан ‰кес, анасы, атасы, ‰жес, апасы, басKа да жаKын жуыCы к™з жaмCан. Автор ™ткен CасырдыS елунш жылдары ашаршылыKтан босKан KазаKтардыS змен сонау АлшынныS Темр тауына дейн ж_рп ™тп, деректер жинаCан. Заманында осы деректер негзнде маKала жазып, «Социалистк JазаKстан», б_гнг «Егемен JазаKстан» газетнS бас редакторы Сапар БайжановKа ‰келген. «Т‰ке, бр ноKатын, с™зн ™згертпестен Kазр номерге жберер едм. БраK ™зSзде редакторсыз Cой, лито жбермейд. КеSес д‰урнде аштыK-ашаршылыK болып, халыK Kырылды» деген с™зд айтудыS ™зн Kылмыс деп санайды. «БраK ™те ™ткр фактге KaрылCан материал екен, саKтаSыз, бр уаKытта керек болар» деген екен к™реген aлы тaлCа!

JаламгердS Kаламынан келес тарихи дерект «Ксенделген Дала» («Степь в кандалах») романы жарыK к™рд. «В мире зреет мщение, чтобы обрушиться на того, кто когда-то поступил дурно, либо ты охотник, либо ты дичь. Закон общества преступного». И‰, роман Kылмысты KоCамдаCы р заSсыздыKтарды с™з етед.

И‰, бaл оKиCа жабыK к_йнде Kалды. Тек KазаK ел т‰уелсздк алCансын (1991 ж.) Kаламгер к™лемд шыCарма жазуCа отырды. «Bасыр Kасрет» атты (дилогия) ек ктаптан тaратын бр мaKабадаCы тарихи-дерект роман былай басталады: «Бaл ХХ Cасыр жеке адамдарCа Cана емес, б_кл халыKтарCа, тпт жерге де, суCа да, ауа райына да, жан-жануарларCа да, барлыK ™л-тр д_ниеге де, жалпы б_кл €лемге KайCы-Kасрет ‰келд».

Ек-_ш адамнан тaратын «Kaпия» делегация Kaрамында академик А.Д. Сахаровпен Мaгалжар тауыныS KойнауындаCы ‰скери жабыK KалашыK «Эмба-5»-те дидарласKан. Дауыл ™зен бойындаCы сутег ракеталарын сынаKтан ™ткзетн далалыK лабораторияныS жерглкт халыKтарCа, флора мен фаунаCа орны толмас KайCы-Kасрет, трагедия ‰келгенн осы ™SрдS тaрCыны бр Kарт адамCа айтKызCан кезде, ‰сресе ек басты, алты аяKты, жарCаK терл т™л, Kол-аяCы жоK, бр к™зд с‰би, _рлктер сынып, шабаKтары KираCан _йлерд, Kора-Kопсыларды, ауа райыныS ластануын, осы сынаK ™Sрлерден дайындалCан ш™пт жеп тaрып Kырылып жатKан мал, т™сек болып жатKан Kaс, дала аSдарын, жабайы жан-жануарды айтKан кезде, академиктS бетнен Kаны Kашып, орынан тaрып «болды!» дегендей кейп к™рсеткен... Jоштасар с‰тте академикке ерп ж_рген жансыздар: «тсSнен шыCарсаS ...» деп, Kолымен аузын жапKан.

Бaл СайттыS тaлCасы сексенд таKымдаCан Kарт, кешег Kызыл империя заманында ™з ™мрнS алпыс жылын баспас™зде (прессада) KалдырCан. Сол жылдардыS отыз жылдан астам мерзмн облыстыK селолыK, ауданаралыK, аудандыK газеттердS бас редакторы лауазымында ™ткзген. Осы кезде КСРО-ныS (СССР-дыS) с сапармен талай жерлернде болып, небр р тaлCалармен кездескен. `лы Kаламгер М. Шолоховпен, Л. Леоновпен с™йлескен. Академиктер Мaхтар €уезовтыS, НыCмет СауранбаевтыS, ¶смет КеSесбаевтыS, профессорлар Т™леген Т‰жбаевтыS, Маулен БалаKаевтыS, Бейсенбай КенжебаевтыS, арабтанушы €жкеевтыS, Орынбасар Т™легеновтыS, доцент Жaбаныш АралбаевтыS, басKа да CaламалардыS д‰рстерн, аKыл-кеSестерн тыSдап, бойына сSрп ™скен.

Тауман Т™реханов Туралы МаKалалар

Тауман Т™рехановтыS Ресми Сайты

Тауман Т™реханов Туралы МаKалалар